Skrzypce

Article on other languages:

del.icio.us del.icio.us
Digg Digg
Furl Furl
Reddit Reddit
Rojo Rojo
Add to OnlyWire
Skrzypce

Skrzypce – muzyczny instrument strunowy z grupy smyczkowych. Skrzypce są najmniejszym instrumentem z tej grupy, zarazem charakteryzują się najwyższym strojem.

Spis treści

Budowa

Pudło skrzypiec składa się z dwóch lekko wypukłych płyt, wierzchnia często wykonana z drewna świerkowego, dolna z drewna jaworowego. Płyty łączą ze sobą boczki, również z drewna jaworowego. Płyty mają boczne wycięcia w kształcie litery C. Na górnej płycie umieszczone są otwory rezonansowe w kształcie litery f, zwane również efami. Górna płyta wzmocniona jest belką przebiegającą pod struną G. Od wewnątrz płytę górną i dolną rozpiera drewniany kołeczek zwany duszą (przenosi drgania z płyty górnej na dolną). Do pudła rezonansowego przymocowana jest szyjka, na niej znajduje się gryf (bezprogowa podstrunnica), a całość kończy komora kołkowa z główką zwykle w charakterystycznym kształcie ślimaka. 4 struny, podparte na podstawku (zwanym też mostkiem), napinane są za pomocą kołków umieszczonych w komorze kołkowej. Skrzypkowie bardzo często w otwory zaczepienia strun (w strunniku) zakładają jednak mikrostroiki (śrubki służące do dokładnego dostrajania skrzypiec). Strunnik zaczepiony jest (zazwyczaj plastikową) żyłką do guzika umieszczonego w dolnej części skrzypiec.

Struny skrzypiec, niegdyś wykonywane z preparowanych jelit zwierzęcych, dziś niemal wyłącznie wykonywane są z metalu (różne stopy, gdyż ma to wpływ na brzmienie instrumentów).

Smyczek to drewniany, sprężysty pręt, najlepiej z drewna fernambukowego, na który naciąga się włosie (najlepiej naturalne, przygotowane z końskiego ogona). Z jednej strony włosie jest umieszczone w główce smyczka (szpic), a u dołu - w żabce (zwykle drewniana - wykonana z hebanu lub innego gatunku twardego drewna, ale może być też plastikowa czy z kości słoniowej). Na końcu żabki znajduje się śrubka służąca do odpowiedniego naciągnięcia włosia.

W swojej historii budowniczy skrzypiec, lutnicy, szukając idealnego brzmienia instrumentu, eksperymentowali z jego wymiarami, materiałami (np. do dziś posądza się Stradivariego, iż cała tajemnica jego instrumentów tkwi w składnikach lakieru). Działo się tak zwłaszcza w baroku, a potem w XIX wieku. Powstały więc różne typy skrzypiec, tzw. szkoły - są one w zasadzie nierozróżnialne dla zwykłego człowieka, ale mają wielkie znaczenie dla historii tego instrumentu.

Dla potrzeb produkcji masowej, zwłaszcza koniecznej w przypadku szkolnictwa, stworzono 8 standardowych wielkości skrzypiec - podane poniżej wartości odnoszą się do długości całych skrzypiec razem z gryfem:

Skrzypce w futerale
Wielkość Długość
cale cm
4/4
(pełnowymiarowe)		 23 58,4
3/4 22 55,9
1/2 20 50,8
1/4 18 ½ 47,0
1/8 16 ½ 41,9
1/10 15 38,1
1/16 14 35,6
1/32 13 33,0


Instrument posiada cztery struny strojone w naturalnych kwintach do następujących dźwięków (począwszy od najniżej strojonej) - g (196Hz), d¹ (293,7Hz), a¹ (440Hz), e² (659,3Hz) i obejmuje zakres dźwięków od g do e4.

Sposób gry

Skrzypek opiera instrument na lewym ramieniu, przytrzymując głową (kładąc ją na podbródku). Lewą ręką chwyta szyjkę, palcami naciskając struny w odpowiednich miejscach dla pożądanego dźwięku. W prawej ręce zaś trzyma smyczek, który opierając o strunę przesuwa w miejscu między podstawkiem a gryfem. Taka gra określana jest arco, może także szarpać struny palcami - ten sposób to pizzicato. Jest wiele rodzajów gry smyczkiem (rodzaje artykulacji) - gra ciągła, smyczki oddzielane, podrzucane, podbijane, odbijane - wszystkie te umiejętności świadczą o dobrym opanowaniu gry przez skrzypka.

Również lewa ręka ma swoje specjalizacje - grę w pozycjach (od 1 do 12), sposób i jakość wibracji (ruchu palca wzdłuż struny - w celu zmiękczenia dźwięku) celność palcowa (intonacja), biegłość (szybkość stawiania palców), chwytanie wielodźwięków (dwudźwięków i akordów). Nuty zapisywane są w kluczu wiolinowym.

Historia skrzypiec

Fragment obrazu
Madonna degli aranci

Współczesne skrzypce wywodzą się ze skrzypiec barokowych, które wyewoluowały z kilku instrumentów używanych wcześniej (łuk, fidel, Lira da Braccio zwana Violą de Braccio, Rebek, gęśliki podhalańskie, Crwth, i prototyp skrzypiec, najprawdopodobniej powstały w Polsce - Polisch Geige) . Barokowe skrzypce wyglądały nieco inaczej niż współczesne, miały nieco krótszą szyjkę, płaski i krótki gryf, struny z jelit zwierzęcych, nie używano także podbródka.

  • Pierwszy raz terminu skrzypce użyto w 1523 roku we Włoszech, w dokumencie będącym rachunkiem za wykonaną usługę za sześć skudów za naprawę trompetts et vyellon.
  • Pierwsze graficzne wyobrażenie skrzypiec pochodzi z malowideł w kościele św. Krzysztofa w Vorcelii Madonna degli aranci Gaudenzio Ferrari z roku 1529.
  • Pierwszy znany występ z użyciem skrzypiec miał miejsca w czasie przyjęcia cesarza Karola V i króla Franciszka I przez papieża Pawła III w Bolonii w 1538.
  • Pierwsza publikacja muzyki na skrzypce pochodzi z 1581 i zawiera ówczesną francuską dworską muzykę taneczną.

Okres baroku XVII i XVIII wiek jest okresem wzrastającej popularności instrumentu. Muzykę na skrzypce komponują tacy artyści swej epoki jak: Giovanni Battista Somis, Francesco Geminiani, Carlo Ambrogio Lonati, Pietro Antonio Locatelli, Giovanni Fornari, Michele Mascitti, Pietro Castrucci i inni.

Połowa XVIII wieku to narodziny nowoczesnych skrzypiec. Otwiera to okres wielkich lutników, który wynieśli rzemiosło produkcji skrzypiec do poziomu sztuki. Pierwszym z wielkich lutników był Bagatella, który zbudował między innymi skrzypce dla młodego Mozarta. W tym okresie w całej Europie powstało wiele zakładów lutniczych produkujących skrzypce - głównie we Włoszech, Francji i Niemczech. Zajmowały się tym całe rodziny - Amati czy Guarneri.

Stradivarius

Do najsłynniejszych budowniczych skrzypiec wszech czasów należy Antonio Stradivari. Wytworzył on około 1100 egzemplarzy, z których wiele zachowało się do dziś. Skrzypce Stradivariego są przedmiotem pożądania współczesnych instrumentalistów, stać na nie jednak tylko najbogatszych, często też są własnością instytucji, fundacji lub skarbu państwa.

W ostatnim dziesięcioleciu na publicznych aukcjach sprzedano sześć par skrzypiec pochodzących z pracowni Stradivariego. Osiągnęły one następujące ceny:


Skrzypce a erotyka

Od czasów Anny-Sophie Mutter, która podczas pierwszego tournee amerykańskiego prezentowana była jako atrakcyjna, efektownie wydekoltowana młoda kobieta grająca na skrzypcach, instrument ten stał się atrybutem reklamy muzyki poważnej o wyraźnie erotycznym zabarwieniu. Jaskrawym tego przypadkiem była promocja Vanessy May. Była to sytuacja dość paradoksalna, bo przez wiele pokoleń w Europie środkowej skrzypce uważane były za instrument nie nadający się dla młodych kobiet, zwłaszcza z tzw. dobrych domów, co tak wyjaśnia Danuta Gwizdalanka: "Miały deformować sylwetkę, groziły szpecącym znamieniem na podbródku, a z łopotania obszernych rękawów sukni skrzypaczek naśmiewano się w prasie. Tabuizacja skrzypiec powoli zaczęła ustępować w połowie XIX stulecia, stopniowo wzrastała więc ilość dziewcząt wybierających dla siebie ów instrument. Około 1900 roku magazyny kobiece zapewniały niespokojne matki, iż gra na skrzypcach nie narusza zasad dobrego tonu." [1]


  1. ↑ D. Gwizdalanka Muzyka i płeć, Kraków 2001, s. 143.

Zobacz też

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Skrzypce

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Skrzypce”

This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.